07/04/2026 | Yazar: Kaos GL

Anayasa Mahkemesi, cinsiyet uyum ameliyatı için mahkemeden izin alınmasını zorunlu kılan düzenlemenin iptali talebini reddetti.

AYM, cinsiyet uyum ameliyatı için mahkeme izni şartını anayasaya uygun buldu Kaos GL - LGBTİ+ Haber Portalı

Anayasa Mahkemesi, "cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini istemesi" gerektiğini öngören Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin iptal talebini reddetti. Söz konusu fıkra, cinsiyet uyum ameliyatı olmak isteyen kişilerin bizzat mahkemeye başvurarak izin istemesini zorunlu kılıyor.

ANKA Haber Ajansı’nın aktardığına göre, Antalya’da bir yurttaş cinsiyet uyum süreci kapsamında ameliyat izni almak için mahkemeye başvurdu. Başvuruyu değerlendiren Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi ise esas hakkında karar vermeden önce, uygulanacak yasa hükmünün Anayasa’ya uygun olup olmadığını incelemek üzere dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı ve Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin iptalini talep etti.

Anayasa Mahkemesi daha önce aynı maddenin ikinci fıkrasının iptalini reddetmişti. Son kararıyla birlikte mahkeme, birinci fıkra yönünden yapılan iptal başvurusunu da kabul etmedi.

Madde ne söylüyor?

Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi, "Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu, bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır" hükmünü içeriyor.

TMK’nın 40. maddesi daha önce de AYM gündemine gelmişti

Cinsiyet uyum sürecine ilişkin düzenlemeleri içeren kanun maddesi daha önce de farklı mahkemeler tarafından Anayasa Mahkemesi’nin gündemine taşınmıştı. Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Edirne 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, çeşitli davalarda Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesini talep etmişti.

Bu kapsamda Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, söz konusu maddenin ikinci fıkrasının iptalini istemiş; ancak Anayasa Mahkemesi, “cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verileceği” yönündeki düzenlemenin iptal talebini oy çokluğuyla reddetmişti.

“Üremeden yoksunluk şartı” iptal edilmiş ancak yasa tasarılarından yer almıştı

Edirne 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin yaptığı bir başka başvuruda ise Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “... ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu...” ibaresinin iptaline karar vermişti.

İlk olarak geçen yıl gündeme gelen ve tepkiler üzerine geri çekilen LGBTİ+ karşıtı yasa tasarıları, iptal edilen “üremeden yoksunluk şartı”nı yeniden kanuna eklemeyi öngörüyordu.


Etiketler: insan hakları, sağlık, sağlık hakkı, dava, heteroseksizm, trans, ikili cinsiyet sistemi, lgbti, eşcinsellik, lezbiyen, gey, biseksüel, interseks
GDTM