28/01/2026 | Yazar: Kaos GL
Kanunda “ahlaksızlık”, “fesat” ve “yıkıcılık” gibi kavramların tanımsız bırakılması, geniş yorum alanları yaratarak keyfi uygulamaların önünü açıyor.
4 Ocak 2026’da Taliban, 119 maddeden, 10 bölümden ve üç kısımdan oluşan yeni bir Ceza Kanunu yayınlayarak uygulanması için il mahkemelerine gönderdi. Yeni düzenlemeye ilişkin kamuoyuna herhangi bir duyuru yapılmadı; ulusal ölçekte bir tartışma yürütülmedi ve açık bir istişare süreci işletilmedi. Ceza Kanunu, hak örgütleri ile Taliban yönetiminin kısıtlamaları altında çalışan sınırlı sayıdaki gazeteci tarafından kamuoyuna sızdırıldı.
The Diplomat’ta yer alan habere göre; yeni Ceza Kanunu, modern adalet sistemlerinde yer alan bazı temel hukuki güvencelere yer vermiyor. Düzenlemede avukata erişim, susma hakkı ve usule ilişkin temel haklar açık biçimde tanımlanmazken, suçların ispatında itiraf ve tanıklık esas alınıyor. Ancak zorla alınan itiraflar ya da baskı altında verilen ifadelerle ilgili herhangi bir koruyucu mekanizma öngörülmüyor.
Çok sayıda davranış “ahlaksızlık” kapsamında değerlendirilecek
Kanun, geniş ve belirsiz ifadelerle hakimler ile yetkililere geniş takdir yetkisi tanıyor. Suçların net biçimde tanımlanmaması, çok sayıda davranışın “ahlaksızlık” ya da “yolsuzluk” kapsamında değerlendirilmesine imkan veriyor. Düzenleme, toplumu farklı statü gruplarına ayırarak cezaların kişilerin konumuna göre belirlenmesine yol açıyor. Kanunda, ayrıca kölelik ve din temelli ayrımcılığa ilişkin hükümler yer alıyor. Bazı maddelerde “köle” ifadesi tekrar edilirken, düzenleme hukuki olarak “özgür” kişiler ile “köleler” arasında ayrım yapıyor.
“Sapkın” olarak tanımlanan kişiler için idam cezası
Düzenlemede din temelli ayrımcılığa yol açabilecek hükümler de yer alıyor. Kanun, Hanefi mezhebine mensup olanları “gerçek Müslümanlar” olarak tanımlarken, diğer mezhep ve inanç gruplarını farklı kavramlarla sınıflandırıyor. Hanefi mezhebinden ayrılma fiili suç kapsamına alınırken, buna ilişkin yaptırımlar öngörülüyor. Söz konusu düzenlemelerin, dinî azınlıklar ve muhalifler üzerinde baskıyı artırabileceği ve inanç ile ifade özgürlüğü açısından ciddi sınırlamalar doğurabileceği değerlendiriliyor.
Kanun, Taliban liderine ölüm cezaları üzerinde geniş yetkiler tanıyan hükümler içeriyor. Bazı maddelerin, “fesatçı” ya da “sapkın” olarak tanımlanan kişiler için idam cezalarının “İmam” tarafından onaylanmasına imkan verdiği belirtiliyor.
“İsyancı” olarak nitelendirilen kişiler hakkında ise, eylemlerinin kamuya zarar verdiği gerekçesiyle ölüm cezası öngörülebiliyor. Düzenlemede ayrıca “yıkıcı toplantıları” bildirmemenin suç sayılması, toplumsal gözetimi artırabilecek bir mekanizma olarak değerlendiriliyor.
Kız çocuklarının eğitimi yasaklandı
Düzenleme, çocuklar ve kadınlar üzerinde doğrudan etkiler doğuruyor. Kanunda çocuk istismarına karşı koruma, sadece ağır bedensel zarara yol açan şiddetle sınırlandırılırken; diğer fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddet türlerine ilişkin açık bir yasak yer almıyor. Babaların, namazı kaçırma gerekçesiyle 10 yaşındaki çocukları cezalandırabilmesine imkan tanıyan hükümler bulunuyor. Kadınlar ise eşlerinin izni olmaksızın evden ayrıldıkları gerekçesiyle yaptırımlarla karşı karşıya kalabiliyor. Ayrıca, yasayla birlikte ülkede kız çocuklarının eğitimi de yasaklanıyor.
“Ahlaksız mekanları” denilen yerlerin yıkılmasına izin veren hükümler var
Yasa, “dans etme” ve dans izleme fiillerini suç kapsamına alırken, bu kavramlara ilişkin bir tanım getirmiyor. Bu durumun kültürel faaliyetler nedeniyle keyfi gözaltı ve cezalara yol açabileceği belirtiliyor. Ayrıca “ahlaksızlık mekanları”nın yıkılmasına izin veren hükümler yer alıyor; ancak bu mekânların kapsamı tanımlanmadığı için güzellik salonları, berberler ve benzeri kamusal alanların kapatılabilmesine zemin oluşturabileceği değerlendiriliyor.
“Son derece endişe verici”
Rawadari gibi insan hakları örgütleri, kanunun temel insan haklarını ve adil yargılanma standartlarını ihlal ettiği uyarısında bulundu. Kanunun bağımsız bir denetim olmaksızın yürürlüğe konulmasının, keyfi gözaltıları, hukuka aykırı cezaları ve özgürlükler üzerindeki sert kısıtlamaları artıracağı belirtildi.
Afganistan’daki insan hakları durumuna ilişkin BM Özel Raportörü Richard Bennett, ceza kanununun Afganlar için “son derece endişe verici” sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Bennett, X’te yaptığı paylaşımda, “Taliban’ın yeni Ceza Muhakemesi Kanunu’nu insan hakları ve şeriat perspektiflerinden hâlâ inceliyorum, ancak Afganlar açısından sonuçlarının son derece endişe verici olduğu şimdiden çok açık” dedi.
Etiketler: insan hakları, nefret suçları, siyaset, dünyadan, heteroseksizm, trans, ikili cinsiyet sistemi, lgbti, eşcinsellik, lezbiyen, gey, biseksüel, interseks
