10/08/2026 | Yazar: Kaos GL
AYM, başvurucunun diplomasının yeni kimlik bilgilerine göre düzenlenmesi talebinin, özel hayata saygı ve mahremiyet hakkıyla doğrudan bağlantılı olduğuna karar verdi.
Anayasa Mahkemesi (AYM), trans bir erkeğin yeni kimlik bilgileriyle üniversite diplomasının yeniden düzenlenmesi talebinin karşılanmamasına ilişkin başvurusunda, hak ihlali kararı verdi.
5 Mart 2026 tarihli karar, 7 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayınlandı. AYM Genel Kurulu, başvurucunun yeni kimlik bilgileriyle diplomasının düzenlenmemesi nedeniyle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi. Mahkeme ayrıca, başvurucunun kimliğine ilişkin bilgilerin kamuya açık belgelerde gizli tutulması talebini de kabul etti.
Kararda E.D. olarak anılan başvurucu, 2016’da mahkeme kararıyla ismini, 2018’de ise nüfus kayıtlarındaki cinsiyet hanesini erkek olarak değiştirdi.
2014’te Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nden mezun olan E.D., eski kimlik bilgileriyle düzenlenen diplomasının yenilenmesini istedi. Üniversite, yönergede sonradan değişen kimlik bilgileri için yeni diploma düzenlenmesine ilişkin hüküm bulunmadığını belirterek talebi reddetti; mevcut diplomaya isim değişikliğini açıklayan bir not eklenmesini önerdi.
E.D.’nin işlemin iptali için açtığı dava, Zonguldak İdare Mahkemesi tarafından reddedildi; Ankara Bölge İdare Mahkemesi ise istinaf başvurusunu kabul etmedi. E.D., AYM’ye yaptığı başvuruda eski kimlik bilgilerinin üçüncü kişiler tarafından öğrenilmesini istemediğini, iş başvurularında diplomasını sunmak zorunda kaldığı için bu bilgilerin sorgulandığını belirtti.
“Özel hayata saygı hakkına müdahale”
AYM, mahremiyet hakkının kişinin kendisiyle ilgili bilgileri kontrol edebilmesini de kapsadığını vurguladı. Mahkeme, kişisel bilgilerin kişinin rızası dışında açıklanmasının veya üçüncü kişilerin erişimine açılmasının özel hayata saygı hakkına müdahale oluşturabileceğini kaydetti. AYM, başvurucunun diplomasının yeni ismine göre düzenlenmesi talebinin de özel hayata saygı ve mahremiyet hakkıyla doğrudan bağlantılı olduğuna karar verdi.
AYM, idare ve derece mahkemelerinin E.D.’nin talebini yalnızca ikincil mevzuata dayanarak reddettiğini, başvurucunun mahremiyet hakkına ilişkin itirazlarını ise yeterince değerlendirmediğini belirtti.
Kararda, E.D.’nin cinsiyet ve isim değişikliğine ilişkin bilgilerin mahremiyet hakkı kapsamında olduğu vurgulandı. Başvurucunun kimlik bilgilerinin gizli kalması ve diplomanın yeniden düzenlenmesi yönündeki gerekçelerinin dikkate alınmadığını kaydeden AYM, diplomanın yenilenmemesinin kamu yararı ile başvurucunun bireysel yararı arasındaki dengeyi E.D. aleyhine bozduğuna hükmetti. Mahkeme, kamu makamlarının söz konusu müdahalenin neden gerekli ve orantılı olduğunu yeterli gerekçelerle ortaya koyamadığı sonucuna vardı.
Yeniden yargılama yapılacak
AYM, kararında Danıştay 8. Dairesi’nin 2021’de verdiği benzer bir karara da atıfta bulundu.
Danıştay, yasal cinsiyet değişikliğini tamamlayan kişilerin eski isim ve cinsiyet bilgilerinin üçüncü kişilerle paylaşılmaması gerektiğini belirtmişti. Kararda, resmi belgelerin yeni kimlik bilgilerine göre düzenlenmesinin kişinin manevi varlığı ve özel hayatıyla doğrudan bağlantılı olduğu vurgulanmıştı. Danıştay ayrıca yeni kimlik bilgilerine göre diploma düzenlenmemesinin özel hayatın gizliliği başta olmak üzere temel hak ve özgürlükleri ihlal edebileceğine hükmetmişti.
AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için kararın Zonguldak İdare Mahkemesine gönderilmesine ve yeniden yargılama yapılmasına hükmetti. Mahkeme ayrıca E.D.’ye 40 bin 446 lira 90 kuruş yargılama gideri ödenmesine karar verdi.
Karara üyeler Muhterem İnce ve Ömer Çınar karşıoy verdi. Karşıoyda, diploma üzerine isim değişikliğini açıklayan bir şerh eklenmesinin yeterli olduğu ve eski ismin diplomada yer almasının başvurucuya “aşırı bir külfet” yüklemediği savunuldu.
Kaynak: bianet
Etiketler: insan hakları, medya, yaşam, eğitim, anayasa, dava, heteroseksizm, trans, ikili cinsiyet sistemi, lgbti, lezbiyen, gey, biseksüel, interseks
